Heel actief kalm zijn is keihard werken

Ze zat tegenover me en moest er zelf een beetje om lachen toen ze het zei.

“Het klinkt zo tegenstrijdig… maar heel actief kalm zijn is keihard werken.”

We hadden het over rust. Of beter gezegd: het gebrek eraan. Niet omdat haar agenda overvol zat, maar omdat haar hoofd nooit stil was. Terwijl ze een boek las, dacht ze al aan hoeveel pagina’s ze nog moest. Terwijl ze ergens mee bezig was, zat ze al bij de volgende taak. En als ze even niets deed, kwam er direct een stemmetje op: je zou nu iets nuttigs moeten doen. Herkenbaar? Voor veel (jonge) professionals is dit geen uitzondering meer, maar de standaard. Een hoofd dat continu vooruitloopt op wat nog moet komen. Altijd in beweging. Altijd “aan”. En dat is precies waar het wringt. We leven en werken in een tijd waarin die constante activiteit bijna normaal is geworden. In veel organisaties zie je hetzelfde patroon terug: volle agenda’s, hoge verwachtingen en een gevoel van “nooit te klaar zijn”.  Het probleem is alleen… het lichaam en het brein trekken zich daar niets van aan. Die vragen vroeg of laat om iets anders. Rust.

Maar rust blijkt voor veel mensen moeilijker dan druk zijn.

In het begin van haar traject ging het vooral over controle. Meer overzicht krijgen. Structuur aanbrengen. Begrijpen waar die chaos vandaan komt. En dat werkte. De ruis werd minder. Het werd overzichtelijker in haar hoofd. Totdat er iets nieuws ontstond, namelijk ruimte. En in die ruimte gebeurde iets interessants. Want waar eerst de chaos zat, kwam nu het besef: ik weet eigenlijk helemaal niet hoe ik moet ontspannen. Ze vertelde over haar fysiotherapeut die haar vroeg hoe vaak ze écht ontspant. Ze kon er geen antwoord op geven. Dat raakte haar. Niet omdat ze het niet wilde. Maar omdat ze het simpelweg niet gewend was. Dat is het moment waarop coaching vaak een andere fase ingaat. Waar je eerst werkt aan grip en controle, kom je daarna in een laag die minder maakbaar is. Minder rationeel. Meer voelbaar. Van controle naar bewustzijn naar voelen. En dan… naar zijn, in het moment.

Alleen, dat “zijn” is zo spannend: “zelf-bewust-zijn”.

Want wat gebeurt er als je stopt met vooruitdenken? Als je even niet bezig bent met wat er nog moet? Dan kom je jezelf tegen. Niet in de vorm van grote inzichten, maar in kleine, ongemakkelijke gevoelens. Twijfel en onrust. Misschien zelfs een stem die zegt dat je niet goed genoeg bent als je even niets doet. En dus gaan we weer vrolijk door. Met nog een taak, nog een lijstje. Nog iets om af te vinken. Niet omdat we dat bewust kiezen, maar omdat stilstand onwennig voelt. Daar zit de kern van haar uitspraak.

Kalm zijn is niet passief. Het is niet “niks doen”. Het is juist actief aanwezig blijven bij wat er is, zonder direct te willen veranderen, oplossen of vooruit te schieten. En dat vraagt aandacht. Het vraagt dat je jezelf als het ware terughaalt uit de automatische piloot. Dat je merkt: hé, mijn hoofd schiet alweer vooruit. En dat je dan bewust terugkomt naar het moment. Niet één keer, maar tientallen keren per dag. Dat is werk! Misschien wel het moeilijkste werk dat er is, omdat het niet zichtbaar is. Niemand die je ervoor complimenteert. Geen vinkje op een lijst en al helemaal geen direct resultaat. Maar onder de oppervlakte gebeurt er veel. Je leert namelijk iets wat in deze tijd schaars is geworden: vertragen zonder jezelf kwijt te raken.

In mijn werk zie ik vaak dat mensen denken dat rust iets is wat vanzelf ontstaat als het wat rustiger wordt. Als je agenda leger is. Als het werk minder wordt. Maar zo werkt dat niet. Rust is geen gevolg van minder doen. Het is een vaardigheid die je ontwikkelt. Juist in een wereld waarin generaties opgroeien met oneindige prikkels, hoge verwachtingen en continue vergelijking, wordt dat steeds belangrijker. Ze zoeken vrijheid, groei en autonomie, maar lopen tegelijkertijd vast op hun eigen tempo van denken en doen. 

En dus is de vraag niet: hoe krijg ik mijn agenda rustiger? De vraag is: hoe leer ik mezelf rustiger te laten zijn, midden in alles wat er gebeurt?

Dat begint klein. Een moment waarop je iets doet zonder bezig te zijn met wat daarna komt. Een moment waarop je een gevoel toelaat zonder het meteen te analyseren. Een moment waarop je niets oplost, maar gewoon even bent. Het klinkt simpel. Maar wie het echt probeert, merkt hoe lastig het is. En precies daarom is die uitspraak zo raak. “Heel actief kalm zijn is keihard werken.” Het is werk dat iets oplevert wat veel waardevoller is dan nog een afgeronde taak. Namelijk ruimte in je hoofd. Rust in je lijf. En de mogelijkheid om niet alleen maar te reageren op het leven… maar het ook echt te ervaren. In het moment dat daarvoor staat. Want de tijd zelf laat zich niet managen, die tikt gewoon haar seconden weg. Wat je wel kunt managen is de manier hoe je met tijd omgaat.

Misschien is dat wel de echte winst. Niet dat je minder doet. Maar dat je leert wanneer je mag vertragen, zodat je daarna weer bewust kunt versnellen. En dat je niet meer continu hoeft te rennen… om bij jezelf weg te blijven.