Je weet niet wat je niet weet

Misschien is dit wel de belangrijkste vaardigheid die we Gen Z kunnen meegeven: niet nóg meer kennis, maar leren omgaan met het feit dat je niet alles kúnt weten. Want in een wereld waarin AI-kennis razendsnel toegankelijk maakt én veroudert, wordt niet wat je weet doorslaggevend, maar hoe snel je iets nieuws kunt leren.

Ik spreek in mijn werk als coach regelmatig jonge mensen die aan het begin van hun carrière staan. Slim, ambitieus, goed opgeleid en vaak behoorlijk bewust van wat er allemaal van hen verwacht wordt. En precies daar zit soms ook het probleem. Ze hebben het gevoel dat ze het moeten weten. Hoe ze hun werk moeten doen. Welke carrière bij hen past. Hoe ze zich moeten ontwikkelen. Hoe ze succesvol worden. Waar hun grenzen liggen. Wat hun talenten zijn. En het liefst ook nog waar ze over vijf jaar willen staan.

Mijn antwoord is steeds vaker: Je weet niet wat je niet weet. En dat is helemaal niet zo erg.

De beste vaardigheid is leren zelf

We hebben jongeren jarenlang voorbereid op de arbeidsmarkt door ze kennis en vaardigheden mee te geven. Een opleiding, een vak, een methode, een certificaat. Logisch, want daarmee kon je jarenlang vooruit. Maar die houdbaarheid wordt steeds korter. CareerWise verwoordt het scherp in van hun artikelen: ga er niet vanuit dat wat je vandaag leert over veertig jaar nog dezelfde waarde heeft. AI gaat vrijwel iedere sector, functie en manier van werken beïnvloeden. Wat vandaag specialistische kennis is, kan morgen door technologie worden overgenomen of totaal anders worden toegepast. Daarmee verandert ook onze definitie van vakmanschap.

De beste vaardigheid om te leren, is misschien wel het leren zelf. Geen vak. Geen tool. Geen certificaat. Maar het vermogen om steeds opnieuw nieuwsgierig te worden naar iets wat je nog niet kent.

Gen Z hoeft niet alles te weten

In eerdere artikelen over Gen Z schreef ik al over de verschillen tussen generaties op de werkvloer. We bekijken elkaar nogal gemakkelijk vanuit onze eigen achtergrond en ervaringen. De oudere generatie vindt soms dat jongeren sneller opgeven, te veel vragen stellen of andere eisen aan werk stellen. Jongeren kijken op hun beurt naar oudere generaties en vragen zich af waarom alles moet blijven zoals het altijd ging. Daar schieten we weinig mee op. Juist de dialoog is interessant. Want Gen Z komt de arbeidsmarkt binnen op een moment waarop niemand precies weet hoe die arbeidsmarkt er over tien jaar uitziet. Ook de ervaren manager van 55 niet. Ook de ondernemer niet. En ook ik als coach niet. Dat besef alleen al kan lucht geven. Je hoeft op je 23e niet te weten wat je op je 43e wilt doen. Sterker nog: de functie die je tegen die tijd hebt, bestaat misschien vandaag nog helemaal niet.

Leren is een spier

Leren-leren klinkt misschien als de zoveelste soft skill die we op een competentielijst kunnen zetten. Zo zie ik het niet. Leren is een spier. En spieren worden sterker door ze te gebruiken. Door vragen te stellen terwijl je bang bent dat anderen het antwoord allang kennen. Door feedback niet onmiddellijk als kritiek te zien. Door af en toe bewust iets te doen waar je nog niet goed in bent. Door een overtuiging los te durven laten wanneer nieuwe informatie laat zien dat je ernaast zat. En misschien vooral: door te kunnen zeggen: “Ik weet het even niet.”

Dat klinkt eenvoudig, maar probeer het maar eens in een vergadering waarin iedereen deskundig probeert over te komen. Juist daar begint leren. Niet bij het antwoord, maar bij de vraag.

Ondernemers hebben hierin ook iets te doen

Daar ligt wat mij betreft ook een opdracht voor werkgevers. We kunnen van jonge medewerkers verlangen dat ze nieuwsgierig, flexibel en leerbaar zijn, maar dan moeten we wel een omgeving creëren waarin dat mogelijk is. Als iedere fout wordt afgestraft, stopt experimenteren. Als een leidinggevende altijd het antwoord geeft, stopt zelfstandig nadenken. En als “zo doen we dat hier nu eenmaal” de standaardreactie is, stopt uiteindelijk iedere nieuwsgierigheid. Misschien moeten we jonge medewerkers daarom iets minder vaak vertellen wat ze moeten leren en vaker helpen ontdekken hoe ze leren. Stel vragen. Geef verantwoordelijkheid. Laat ze meelopen buiten hun eigen vakgebied. Geef eerlijke feedback. Laat ze fouten maken waar dat kan. En vraag na een project niet alleen: Wat heb je bereikt? maar ook: Wat heb je geleerd wat je vooraf nog niet wist?

Van prestatiedruk naar nieuwsgierigheid

Dat vraagt ook iets van Gen Z zelf. Stop met denken dat je alles al moet kunnen voordat je mag beginnen. Je eerste baan is geen eindexamen van je opleiding. Het is het begin van een nieuwe leercurve. De toekomst behoort volgens mij daarom niet automatisch toe aan degene met de meeste diploma’s, de hoogste cijfers of de grootste hoeveelheid parate kennis. Maar aan mensen die nieuwsgierig blijven. Die durven twijfelen. Die feedback kunnen ontvangen. Die oude kennis kunnen loslaten. En die na twintig jaar ervaring nog steeds een ruimte binnen kunnen stappen met de gedachte: Interessant. Dit begrijp ik nog niet. Leg eens uit.

Want hoe sneller de wereld verandert, hoe minder waarde er zit in doen alsof je alles weet. Misschien begint echte ontwikkeling daarom met drie simpele woorden: Ik weet het niet.

Nog niet…